Xuất khẩu dầu của Iran qua đường biển giảm mạnh 93% trong tháng 5 do lệnh phong tỏa của Mỹ
Theo phân tích về chuyển động của các tàu chở dầu rời Iran do tổ chức Tổ chức Đoàn kết Chống Hạt nhân Iran (UANI) thực hiện, khối lượng xuất khẩu dầu qua đường biển của nước này đã lao dốc tới 93% trong tháng 5.
Theo số liệu từ UANI, Iran chỉ xuất khẩu vỏn vẹn 2,01 triệu thùng dầu trong tháng 5, so với 29,7 triệu thùng trong tháng 4. Con số xuất khẩu của UANI được căn cứ dựa trên vị trí các tàu vượt qua ranh giới phong tỏa của Mỹ (chạy từ điểm cực đông của Oman đến biên giới Iran – Pakistan) và rời khỏi Vịnh Oman, chứ không tính tại điểm bốc dỡ hàng.
Biện pháp phong tỏa các cảng biển của Iran do Mỹ thực hiện đã bắt đầu từ ngày 13 tháng 4. Báo cáo Theo dõi Tàu chở dầu (Tanker Tracker) tháng 5 năm 2026 của UANI cho biết: “Trong khi hầu hết các tàu chở dầu chở hydrocacbon của Iran đều bị buộc phải quay trở lại các cảng của nước này do các biện pháp thực thi nghiêm ngặt hiện tại, thì chỉ có một số lượng rất nhỏ tàu thực sự vượt qua được ranh giới phong tỏa.”
Theo UANI, lượng hàng xuất khẩu bằng đường biển của Iran trong tháng 5 chỉ bao gồm 4 chuyến hàng Naphtha vận chuyển đến Trung Quốc bằng các tàu cỡ Panamax và Handymax. Ngoài ra cũng có một lượng xuất khẩu khí hóa lỏng (LPG) hạn chế, tuy nhiên UANI không theo dõi số lượng chuyến hàng chính xác của loại hình này.
Tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) hoàn toàn đóng băng
Các chuyến hàng xuất khẩu đã hoàn thành bằng tàu VLCC (loại tàu chở dầu thô khổng lồ với dung tích 2 triệu thùng/chuyến) đã giảm về mức bằng không trong tháng 5. Báo cáo lưu ý: “Sự kết hợp giữa việc Mỹ siết chặt thực thi pháp lý và nguy cơ bị bắt giữ tàu VLCC ngày càng cao tại các khu vực quá cảnh trọng yếu đã buộc hoạt động xuất khẩu hydrocacbon của Iran phải chuyển sang các tàu nhỏ hơn, kém hiệu quả hơn.”
Một vài tàu VLCC chở đầy hàng đã vượt qua được hàng rào phong tỏa nhưng vẫn chưa hoàn thành việc xuất khẩu số dầu trên tàu. Tàu Huge mang cờ Iran được định vị tại Biển Đông vào ngày 13 tháng 5 và hiện đang neo đậu cách Hồng Kông 100 km về phía tây nam, nhiều khả năng đang chờ để chuyển tải mạn tàu (ship-to-ship transfer). Một tàu khác mang cờ Iran là Derya đã né tránh Eo biển Malacca bằng cách chọn lộ trình dài hơn qua Ấn Độ Dương và Eo biển Lombok, nhằm giảm thiểu khả năng bị các lực lượng hải quân Mỹ trong khu vực chặn bắt.
Ùn ứ tàu tại các cảng biển và trung tâm toàn cầu
Một số lượng lớn các tàu phục vụ cho hoạt động xuất khẩu của Iran đang bị ùn ứ thành từng cụm, cả ở các cảng của Iran lẫn tại các trung tâm trung chuyển toàn cầu, ví dụ như khu neo đậu ngoài giới hạn cảng phía Đông (EOPL) của Malaysia.
Theo UANI, hiện có 69 tàu chở dầu đầy hàng đang nằm bên trong ranh giới phong tỏa của Mỹ, bao gồm khoảng 13 tàu tại khu neo đậu Đảo Kharg và 14 tàu gần Cảng Chabahar.
Khu vực EOPL của Malaysia vốn là tâm điểm cho các hoạt động chuyển tải mạn tàu đối với dầu Iran thuộc diện bị trừng phạt. UANI cho biết tính đến ngày 29 tháng 5, có 6 tàu chở hàng mang cờ Iran đang neo đậu tại EOPL, và 2 tàu khác đang neo đậu ở khu vực lân cận Cảng Klang.
Nhận định từ chuyên gia
Bình luận về các số liệu trên cũng như tác động từ lệnh phong tỏa của Mỹ, ông Charlie Brown, Cố vấn cấp cao của UANI chia sẻ với tờ Seatrade Maritime News: “Khi lệnh phong tỏa tiếp tục kéo dài, các con số toán học này có thể đang khiến cả Iran và Trung Quốc đứng ngồi không yên. Iran sẽ sớm cạn kiệt không gian lưu trữ lượng dầu không thể xuất khẩu, và nguồn ngân sách của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sẽ bắt đầu bốc hơi.
Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu độc lập (hay còn gọi là nhà máy lọc dầu tư nhân ‘teapot’) của Trung Quốc đang đốt nốt lượng dầu dự trữ nổi còn lại trên các tàu chở dầu tại khu vực EOPL của Malaysia mà gần như không có hy vọng được bù đắp khi lệnh phong tỏa vẫn còn hiệu lực.
Cuộc khủng hoảng kinh tế chắc chắn sẽ giáng đòn mạnh vào cả Tehran lẫn Bắc Kinh. Câu hỏi duy nhất lúc này là liệu chính quyền Trump có đủ vốn liếng chính trị trong nước và quốc tế để duy trì nỗ lực quân sự cần thiết nhằm siết chặt ‘gọng kìm’ này hay không.”